Help jongeren de cultuur lezen

Eén van de meest krachtige definities van cultuur luidt: ‘Cultuur is de manier waarop we hier de dingen doen’ ¹. Wat wordt daarmee bedoeld? In ieder geval dat cultuur meer is dan die film of dat museum. Meer ook dan het boek dat je leest of het prachtige design van mode, apparatuur of gebouwen. Cultuur heeft te maken met hoe ideeën ons denken vormen en hoe wij ons gedrag daardoor laten beïnvloeden. Cultuur heeft betrekking op werkelijk elk facet van ons leven:

• hoe we doorpraten over een gelezen boek, een tv-programma of film
• hoe we ons werk doen en onze tijd indelen
• hoe we onze kinderen opvoeden
• hoe we denken over politiek
• hoe we onze vrije tijd doorbrengen
• hoe we als kerk de dingen doen.

Begeleiding

Dit alles en nog zó veel meer is cultuur en het mag duidelijk zijn – om cultuur kun je gewoonweg niet heen. Het is als de lucht om je heen die je inademt zonder dat je erbij stilstaat.

Dit besef werpt meteen al een ander licht op ons staan in de cultuur. Cultuur is dus niet per definitie fout of gevaarlijk. Het is geen vijand van buitenaf die we als kerk vanuit angst moeten bestrijden.

Cultuur is als de lucht om je heen die je inademt zonder dat je erbij stilstaat

Sterker nog, als cultuur al datgene is wat we met elkaar gewend zijn te doen, dan vraagt dat van ons om jongeren daarin zorgvuldig en langdurig te begeleiden. We zullen dan een andere weg moeten bewandelen dan enkel jongeren waarschuwen zich verre te houden van de cultuur. Het volstaat ook niet om hen op te roepen binnen de veiligheid van het kerkelijke leven te blijven. Een andere vorm van begeleiding is gewenst.

Verlegenheid

Jongeren maken volledig deel uit van de cultuur. Net als wij, overigens. En misschien zit juist daar wel onze verlegenheid als het gaat om het begeleiden van onze jongeren om in de cultuur te staan: we vinden het moeilijk onze jongeren te begeleiden, omdat wij zelf ook niet weten hoe we met onze cultuur omgaan.

Persoonlijk, maar ook als kerkelijke gemeente hebben we onvoldoende geleerd om op een betrokken wijze onderscheidend aanwezig te zijn in de cultuur. Om vanuit een duidelijke identiteit een antwoord te hebben op de vragen waarvoor de cultuur ons stelt. Om vanuit een christelijke en geheiligde levensstijl aanwezig te zijn en zo juist tot zegen te zijn in die cultuur.

Te vaak hebben wij voor het isolement gekozen. Nu onze jongeren opgroeien in een cultuur waarin het christelijke geloof in de marge is gekomen, komen de vragen als een boemerang bij ons terug. Dat hebben we onszelf aan te rekenen. Jongeren hebben onze support nodig om zelfbewust in de cultuur te staan en daarin tot zegen te zijn. Hoe helpen wij hen? Door allereerst zelf stappen te durven zetten.

In de wereld

We zijn geroepen om in de cultuur te staan. Zoveel wordt duidelijk uit het gebed van Jezus in Johannes 17:15-18: ‘Ik bid niet dat U hen uit de wereld wegneemt, maar dat U hen bewaart voor de boze.  Zij zijn niet van de wereld, zoals Ik niet van de wereld ben. Heilig hen door Uw waarheid; Uw woord is de waarheid. Zoals U Mij in de wereld gezonden hebt, heb ook Ik hen in de wereld gezonden.’

Door in afhankelijkheid van Jezus Christus te leven, zal de cultuur waarin we ons bewegen gekleurd worden door onze navolging van Hem. Dan zijn we niet langer bang dat de cultuur ons leegzuigt, maar dan hebben wij daar iets te geven. Door hoe we doen, hoe we praten en hoe we onze levens leiden, zal de liefde en de genade van Christus uitgedeeld worden.

Nu onze jongeren opgroeien in een cultuur waarin het christelijke geloof in de marge is gekomen, komen de vragen als een boemerang bij ons terug 

Wanneer we ons terugtrekken uit de cultuur, kunnen we de cultuur op geen enkele wijze beïnvloeden. Het is onze opdracht om onze plek in te nemen en in grote en kleine situaties de toon te zetten. Geworteld in het Woord, werkt God cultuurveranderend door ons heen.

Zelf stappen zetten

Voordat we onze jongeren kunnen stimuleren en begeleiden om toonzetter te zijn in de cultuur, zullen we als leidinggevenden eerst zelf stappen moeten zetten. Om met geloof en liefde te staan in de cultuur en daar kleur aan te geven.

Wanneer we afzijdig blijven, als kerk en als gelovigen, dan verliezen we onze relevantie en zeggingskracht. Jongeren voelen dat haarfijn aan. Het is dus tijd om stappen te zetten en een antwoord te formuleren op ons staan in de cultuur. Pas als wij hierin als kerkelijke gemeente stappen zetten, zullen we jongeren op geloofwaardige manier kunnen begeleiden.

Wat is daarvoor nodig? Erken dat je als kerk/gelovige volledig onderdeel uitmaakt van de cultuur. Wortel stevig in het Woord van God, om te groeien in een herkenbare identiteit. Durf te geloven dat je als kerk/gelovige geroepen bent om de cultuur te beïnvloeden, door te leven als transparant getuige van Jezus Christus.

Double listening

De cultuuropdracht waarvoor wij samen met onze jongeren staan, is geen geringe. Voortdurend staan we in een spanningsveld – waarin we niet van deze wereld zijn, maar er wel met beide benen in staan.

John Stott, de in 2011 overleden bekende Britse theoloog, noemde dit spanningsveld ‘double listening’. Daarmee doelde hij op de noodzaak dat een christen de wereld niet mijdt, maar leert omgaan met de spanning. ‘Double listening’ betekent dat je luistert naar Gods Woord én luistert naar de cultuur. Die twee zijn voortdurend met elkaar in gesprek en dit kan ons helpen om met Gods Woord in de hand zicht te krijgen op de cultuur en zó met vrijmoedigheid in de cultuur relevant te zijn als gelovigen.

¹ T. Deal en A. Kennedy, ‘Corporate Cultures’ (1982)