De Bijbel is te vanzelfsprekend

Ondertussen blijkt uit het HGJB-bijbelleesonderzoek 2025 dat 43% van de catechisanten nauwelijks of nooit voor zichzelf in de Bijbel leest. En als ze hem lezen is de motivatie daarvoor vrij laag. De vanzelfsprekendheid van de Bijbel stellen ze niet ter discussie. Maar de verwondering erover ontbreekt. In die zin is de Bijbel voor hen té ‘vanzelfsprekend’. Hij hoort ‘natuurlijk’ bij de kerk, maar daarom is hij voor hen nog niet bijzonder.

Boek over God

Bovenstaande indruk wordt mede opgeroepen door de verdiepende gesprekken die we met groepjes catechisanten gehouden hebben naar aanleiding van het HGJB-bijbelleesonderzoek. De meeste tieners zijn redelijk tot goed bekend met de Bijbel. Ze zitten tenslotte op catechisatie, dus ze weten dat het een belangrijk boek is – of in ieder geval dat de kerk het een belangrijk boek vindt.

In één van de gemeenten waaruit we tieners bevraagd hebben, blijken tieners goed onder woorden te kunnen brengen waarom de Bijbel zo belangrijk is. In hun eigen woorden: het gaat om ‘geloven’, ‘God leren kennen’ en ‘in de hemel komen’. In de andere drie gemeenten ligt dat anders. Ook in deze gemeenten wordt geleerd dat het God zelf is die door de Bijbel tot ons spreekt en dat Hij daardoor relatie met ons zoekt. Maar dit soort dingen noemen tieners nauwelijks of niet, ook niet in hun eigen woorden. Zo héél belangrijk is hij voor hen nu ook weer niet.

Het lijkt erop dat de Bijbel voor de meeste tieners een boek over God is, niet een boek van Hem. De relevantie van de Bijbel voor hun eigen leven vinden ze moeilijk te ontdekken. Er staan mooie verhalen in en wijze adviezen, maar of ze echt wat zouden missen als ze geen bijbel meer hadden…?

Leesmotivatie

Op bovenstaande valt natuurlijk best wat af te dingen. Om te beginnen hebben we het over tieners. Je kunt van hen niet verwachten dat ze al een duidelijke bijbelvisie hebben (al zijn er dus voor wie dat wél geldt). Bovendien is het voor hen erg moeilijk om zich te laten inspireren door een boek dat ze niet als ‘toegankelijk’ ervaren. Ook de gemotiveerde tieners vertellen over deze moeite. Nederlandse tieners hebben sowieso een zeer lage leesmotivatie, dus dan is de drempel voor het lezen van de Bijbel wel erg hoog. Laat staan dat ze ervan ophoren.

Dat zijn zeker factoren om rekening mee te houden. We moeten er alles aan doen wat in onze mogelijkheid ligt om de drempel tot de Bijbel te verlagen. Maar vóór alles is het nodig om de Bijbel minder ‘vanzelfsprekend’ te maken. De Bijbel is veel méér dan onopvallend achtergrondbehang.

Als het erop aankomt, kun je zelfs zeggen dat de Bijbel helemaal niet vanzelfsprekend is. Ze is ontzettend bijzonder! Het is genade dat God erdoor spreekt; er gaat kracht vanuit; ze brengt mensen tot bekering; het is het meest verkochte boek ter wereld; ze heeft onze samenleving diepgaand beïnvloed; vele miljoenen mensen worden erdoor geïnspireerd en veranderd; enzovoort, enzovoort. Kortom, het is het Woord waarmee God zelf tot ons spreekt! Prachtig als hij een vanzelfsprekende plek in je leven heeft, maar als dat niet gepaard gaat met voortdurende verwondering, heeft hij nog niet de plek die hij verdient en opeist.

Veel vragen

Wat betekent dat voor de praktijk van het jeugdwerk en de catechese? We zullen onder ogen moeten zien dat de vanzelfsprekendheid van de Bijbel voor veel tieners de realiteit verbergt dat ze – als het erop aankomt – heel veel vragen over de Bijbel hebben. Ze snappen hem gewoon niet. We moeten het aandurven om hun vragen expliciet te maken, zodat de Bijbel zichzelf als het ware opnieuw kan ‘bewijzen’ als het Boek dat het wil zijn: het levende Woord van God.

Hoe vanzelfsprekend de Bijbel ook lijkt, voor veel tieners is het allerminst duidelijk dat de Bijbel het Woord van God is en dat het daarom gezag heeft. Of: hoe het gezag heeft… Want hoe zit het dan met de geschiedenissen vol geweld in het Oude Testament? Spreken de Bijbel en de wetenschap elkaar niet tegen? En hoe pas je de Bijbel toe op situaties in het dagelijks leven, bijvoorbeeld waar het gaat over seksualiteit? Rond dit soort fundamentele vragen moeten we tieners en jongeren leren bijbellezen.

Bijbellezen

Wat bij alle tieners opvalt, is dat ze graag verhelderende informatie willen over een bijbelgedeelte. Waarom zegt Paulus dit? Wat wordt bedoeld met die uitdrukking? Hoe dachten mensen in de tijd van de Bijbel over dit onderwerp? In met name de catechese zullen we daar meer aandacht aan moeten besteden. Minder dan voorheen kunnen we veronderstellen dat tieners of jongeren ‘het wel begrijpen’. Of dat ze zomaar zien wat een bepaalde tekst voor hun leefwereld te zeggen heeft.

Dat betekent niet dat we de inleiding op een catecheseavond tien minuten langer kunnen maken. Integendeel, het is belangrijk dat tieners en jongeren zelf ervaring opdoen met het lezen van de Bijbel. Daarvoor hebben ze dus soms meer achtergrondinformatie nodig, die in de inleiding gegeven moet worden. Maar vervolgens moeten ze de ruimte krijgen om er zelf mee aan de slag te gaan. Want het gaat niet alleen om kennis over God, maar vooral om een ontmoeting met Hem. Dat laatste heeft in de bijbelleesmethode die de HGJB hanteert (bijvoorbeeld in het catechesemateriaal) de afgelopen jaren veel aandacht gehad. Dat blijft belangrijk.

Als we tieners de Bijbel opnieuw willen laten ontdekken, zullen we dus veel met ze moeten bijbellezen. Het is dan ook begrijpelijk dat daar in verschillende gemeenten nadrukkelijk op wordt ingezet. De bijbelstudie wordt soms zelfs de hoofdmoot van de catecheseavond. Meer dan eens horen we dat jongeren daarin méér geïnteresseerd zijn dan in een inleiding over een thema. Er is vaak een nieuwe belangstelling voor de Bijbel, die de vanzelfsprekendheid voorbij is.