Wijsheid is heel iets anders dan AI
‘Elk gesprek dat je hebt gevoerd, elk boek dat je hebt gelezen, iedere mail die je hebt gelezen, alles waar je ooit naar gekeken hebt, zit erin.’ Zo ziet Sam Altman, CEO van OpenAI (het bedrijf achter ChatGPT), het AI-model van de toekomst voor zich. Het kent je door en door en is daarom in staat je volledig van dienst te zijn. In hetzelfde gesprek beweert Altman dat jongeren in deze tijd geen belangrijke levenskeuzes meer maken zonder aan AI om advies te vragen.
Nu is dit mogelijk enigszins overdreven, maar feit is dat AI inmiddels helemaal geïntegreerd is in het leven van jongeren. In een recent onderzoek van 3Vraagt geeft 10% van de jongeren en jongvolwassenen (16-34 jaar) aan programma’s als ChatGPT zelfs te gebruiken als therapeut. Zoals bij elke technologische ontwikkeling is er bij AI sprake van een generatiekloof: hoe jonger je bent, hoe meer je het gebruikt en hoe vanzelfsprekender het gebruik is.
Generatiekloof
Volwassenen hebben dus hoogstwaarschijnlijk geen idee welke impact AI inmiddels heeft in het leven van jongeren. Dit geldt net zo goed voor volwassenen in de kerk: ouders, predikanten en beleidsmakers. De snelle opkomst van AI doet daarmee denken aan sociale media. Ook daar was en is er sprake van een generatiekloof. Hierdoor bleef een adequate reactie op de gevaren die aan het (overmatig) gebruik van sociale media verbonden zijn lange tijd uit.
De Amerikaanse psycholoog Jonathan Haidt legt zijn vinger op de zere plek: hoe kan het dat we onze kinderen zonder enige vorm van controle hebben losgelaten in het wilde westen van de digitale wereld? Het zal geen onwil zijn geweest, maar eerder een combinatie van onwetendheid en onmacht. De gevolgen zijn er echter niet minder om. Pas nu ontstaat er enige bereidheid om iets te doen.
Doordenking
Het zou daarom goed zijn om, gewaarschuwd door ervaringen uit het verleden, alerter te zijn bij de snelle opkomst van AI, zonder in doembeelden te vervallen of AI simpelweg af te wijzen. In de eerste plaats omdat de technologie er nu eenmaal is en ook niet meer zal verdwijnen. In de tweede plaats omdat de vraagstukken rondom AI complex zijn en om een genuanceerde doordenking vragen.
Hoe erg is het bijvoorbeeld om ChatGPT als therapeut te gebruiken, als het alternatief is om maanden te wachten op professionele hulp? Of om AI te gebruiken als een handige zoekmachine, die resultaten netjes voor je samenvat en overzichtelijk presenteert?
Spiegelpaleis
Toch mogen we onze ogen niet sluiten voor de mogelijke gevaren van het gebruik van AI. Onderzoek toont aan dat het gebruik van AI bij complexe taken, zoals het maken van schoolopdrachten, negatieve gevolgen heeft voor de cognitieve vermogens. En wie haar diepste zielenroerselen deelt met ChatGPT, dreigt verstrikt te raken in een eenzaam spiegelpaleis. Gevaren die vooral jongeren, die nog volop in ontwikkeling zijn, bedreigen.
De grote jongens van big tech houden er bovendien nogal merkwaardige mens- en wereldbeelden op na, zoals een ongefundeerd vertrouwen in de reddende kracht van technologie (Sam Altman) of een streven naar onsterflijkheid dat verbonden wordt met een verknipt christendom (Peter Thiel). Genoeg redenen dus om de opkomst van AI met gezonde scepsis te volgen.
Ontmoetingen
We staan aan het begin van een nieuw jeugdwerkseizoen. Wat kun je als dorpskerk of stadsgemeente doen voor je jongeren die midden in dit krachtenveld staan? Stel om te beginnen jezelf eens de vraag: is onze kerk een plek waar jongeren veilig zijn en waar ze bij iemand terecht kunnen met alles wat hen bezighoudt?
De wereld van AI biedt ongekende vergezichten, maar er gaat een diepe eenzaamheid achter schuil: jij en je digitale assistent. In zo’n wereld is de kerk een unieke plek, waar er nog sprake is van échte ontmoetingen, waar échte levens met elkaar verbonden raken.
De kerk is bovendien een plek waar ouderwetse woorden als ‘wijsheid’ en ‘de ziel’ nog gekoesterd worden. Houd dat vast! Wijsheid is een onderscheidingsvermogen, de gevoeligheid voor het goede in concrete situaties. Die is niet in algemene regels en algoritmes te vangen. Het is vaak ook een tegenstem: heel iets anders dan AI die klaarstaat om ons op onze wenken te bedienen.
‘Levenskunst’
Big tech wil ons doen geloven dat kennis gereduceerd kan worden tot data, en dat ook het mysterie van de mens te vatten is in een bundeltje data. In de kerk, met haar oude teksten, tradities en gebruiken, ontdekken we echter dat de werkelijkheid dieper is dan dat. Dat er zoiets bestaat als ‘levenskunst’ en ‘zielzorg’; dat mens en wereld een geheim geborgen houden dat niet in data te vatten is. Dat ieder mens in het diepst van zijn wezen aangesproken wordt door zijn Schepper.
Leer jongeren die stem van God in hun binnenste te verstaan. Hij is de enige die hen echt doorgrondt, wat Sam Altman ons ook wil doen geloven. Dat vraagt om volwassenen die hun eigen ziel en de ziel van de gemeenschap koesteren—door gebed, lezing, lofprijzing—en bovendien oog hebben voor de jongere. Op die manier kan de kerk voor jong en oud een baken van menselijkheid zijn in een wereld waarin dat wat ons mens maakt steeds verder onder druk komt te staan.
Geschreven door: André Groenendijk