Jeugdwerk mét jongeren: van consument naar mede-eigenaar

In veel gemeenten zetten mensen zich met grote betrokkenheid in voor het jeugdwerk. Catecheselessen worden zorgvuldig voorbereid, clubactiviteiten gepland en bijbelverhalen geoefend voor de zondagsschool en de bijbelklas. Vrijwilligers zijn hier soms wekelijks intensief mee bezig. Toch blijft regelmatig de vraag knagen of deze inzet wel echt landt bij de jongeren. Voelen zij zich daadwerkelijk betrokken bij wat er wordt aangeboden?

Met name bij de oudere leeftijdsgroepen blijkt dat jongeren relatief gemakkelijk afhaken. Dat baart veel gemeenten zorgen, waardoor men alles in het werk stelt om het jeugdwerk zo interessant en aantrekkelijk mogelijk te maken. Des te groter is dan de teleurstelling wanneer uiteindelijk slechts een handjevol jongeren komt opdagen.

Consumenten

Het kan nooit kwaad om kritisch te kijken naar de manier waarop wij het jeugdwerk vormgeven. Als jeugdwerkleiders hebben we de neiging om veel vóór jongeren te willen doen. We vergeten gemakkelijk om het samen mét hen vorm te geven.

Samen optrekken met jongeren betekent dat we hen leren verantwoordelijkheid te dragen voor het jeugdwerk, op een manier die past bij hun leeftijd en mogelijkheden. Wanneer we als leiding alles uit handen nemen en ons vooral richten op het aanbieden van een zo aantrekkelijk mogelijk programma, lopen we het risico jongeren ongemerkt in de rol van consument te duwen. En consumenten zijn kritisch. In een wereld vol alternatieven zijn er talloze spelers op de markt die een leuker of aantrekkelijker programma kunnen aanbieden.

Nieuwe vorm

Hoe kunnen we jongeren meer betrekken bij het jeugdwerk? Wat helpt om hen te laten groeien van consument naar mede-eigenaar? In de gemeente die in de reportage wordt beschreven, ging men actief op zoek naar een passende vorm voor de 18-plus catechese. De jongeren hadden eerder Youth Alpha gevolgd, maar waren nog niet toe aan het doen van belijdenis. Omdat de predikant een achtergrond had als kok, ontstond het idee om gezamenlijk te koken.

Tijdens het samen snijden, roeren, afwassen en eten ontstaan gesprekken over het leven en over dingen die jongeren bezighouden én over geloof. Tijdens de maaltijd wordt het thema of de les besproken. Door deze andere invulling blijft de inhoud hetzelfde, maar verandert de dynamiek ingrijpend.

Langzaam opbouwen

Niet iedere jeugdwerkleider voelt zich aangesproken door koken en samen een maaltijd klaarmaken. Bovendien is zo’n werkvorm niet voor elke leeftijd geschikt. Een jongere van achttien jaar kun je immers op een andere manier betrekken bij de vormgeving van een activiteit dan een kind van acht. Het delegeren van verantwoordelijkheden en het samen dragen van taken kun je langzaam opbouwen, afgestemd op leeftijd en mogelijkheden.

Wanneer jongeren actief worden betrokken bij de invulling van een avond, ervaren zij dat hun bijdrage ertoe doet en dat zij serieus worden genomen. Door hen mee te laten denken en mee te laten doen, groeit het jeugdwerk uit tot iets dat van henzelf is. Als je hier al op jonge leeftijd mee begint, wordt het onderdeel van een leerproces.

Samen doen

Samen met jongeren activiteiten vormgeven vraagt van leidinggevenden creativiteit en flexibiliteit. De vraag is welke vorm passend is voor een jeugdwerkactiviteit. In veel gemeenten zien we dat het 12-plus jeugdwerk terugloopt. Juist daar kan het helpend zijn wanneer jeugdwerkleiders, jeugdambtsdragers en predikanten bewust het gesprek aangaan met jongeren en samen zoeken naar een vormgeving waarin tieners en jongeren zelf actief participeren.

Dit betekent overigens niet dat jongeren alles bepalen of dat alle kaders verdwijnen. Integendeel, de gekozen vorm moet ook passen bij de leidinggevende, bij de visie van het jeugdwerk en bij de methode. Dit kan leiden, zoals in de reportage, tot een kookavond, maar het kan ook anders ingevuld worden, bijvoorbeeld door het samen maken van muziek. Het kan ook heel eenvoudig door samen stellingen te bedenken, de werkvormen bij een les te kiezen, of door hen iets lekkers mee te laten nemen. Het samen doen creëert ontmoeting, vertrouwen en openheid. Leren over het geloof en samen actief bezig zijn blijken daarbij geen tegenpolen, maar versterken elkaar juist.

Eenvoudig

Het voorbeeld uit de krant laat zien hoe krachtig het kan zijn om samen iets heel eenvoudigs te doen. Geen ingewikkeld concept of spectaculair programma, maar samen koken, eten en met elkaar in gesprek gaan. Juist in die eenvoud ontstaat ruimte voor ontmoeting en verdieping. Het laat zien dat jeugdwerk niet altijd groots, vernieuwend of bijzonder hoeft te zijn om betekenisvol te zijn. Wat het vooral vraagt, is de bereidheid om het sámen met jongeren te doen.

Jeugdwerk betekent niet alleen activiteiten opzetten vóór jongeren, maar vooral mét jongeren.